Šoneski šib

Arameiska si jekh šib semitiskt tai vi jekh khotor anda afroasiatiska šibakifamilja. Pe semitiska šib den duma zji ande 200 milivoja manuš. Bare grupuria kai den duma pe arameiska šib si naprimer ande Syria, Irak tai Amerika, tai te šuvasa sa ande jekh than den duma arameiska pašti jekh milivono manuš.

Aramiska denas duma kai o rio Eufrat ande Syria tai ando mesopotamien pašti 800-600 m.Kr. Ando purano testamento si uni ramomata pe Aremisko šib, kai bušol pe riksarameiska. Kana gelo angle o islam atunči pale kerdjili e arameiska šib jekh šib kai ferdi denas duma, tai butivar sas parodi pe arabiska šib. O aramiska ramomos si les bazo katar jekh varianto katar feniciska alfabeto.

Adjes hulaven e arameiska šib ande dui dialekturia, Pa čačirigaki tai pa stingači. e arameiska pa varieteto pa čače rigako si turabdinska, urmiska ja nymandeiska. Maaloula ande Syria si jekh varieteto arameisko pa stingači.

Djin mai but pa arameiska:

NE

http://www.ne.se/kort/arameiska

Wikipedia

http://sv.wikipedia.org/wiki/Arameiska

Omniglot (Engliziska)

http://www.omniglot.com/writing/aramaic.htm

Albaniska den duma pašti 6 milivoja manuš tai dopaš anda lende si ande Albania. Numa si vi bare gruppuri ande thema kruglom: ande serbia den duma 1,5 milivoja zjene. Makar ke Albaniska si jekh indoeuropeiska šib kerel korkoro jekh vina šibengi ande šibakogruppo, sar vi e grečiska tai armeniska.

Si dui šereske dialekturi, tai e albaniska šib čirdelpe kai vi le dui. E buči te keren jekh norma pe kadia šib getosaili ando -1970, numa vuze ando 1908 kerde o alfabeto latinisko ( mai anglal thonas o grečiska tai arabiska alfabeto andre ). Le mai purane albaniska ramomata si katar le berš-1400. Ašundjolpe ke kadia šib si anda o indoeuropeiska gruppo naprimer si uni djinimaske vorbi sar: dui ”dy” tai ”trin” vai ”tri”

Jekh typiko djela si kai kadala šiba ando Balkan si ke o infinitiv, le verbosko fundamento, manai. Kadia vi e albaniska. Kana den duma thon o tono pe penultima, k.t.p o duito ultimo ramomos ande vorba.

djin mai but pa albaniska: NE, Wikipedia och Omniglot (pe Engliziska).

http://www.ne.se/kort/albanska

http://sv.wikipedia.org/wiki/Albanska

http://www.omniglot.com/writing/albanian.htm

Vi šai ašunes tai sičos albaniska naprimer ande kača rig po web Albanian World.

E latin si jekh indoeuropeisk šib sar si vi e osiska tai e umbriska ando gruppo itliska šiba. Latin denas duma ande Roma ai ande romakiamperatsia ande antiko vriama. La vriamasa bariolas e šib e latiniska tai osiska numa e umbriska šib xasaili vuze ande kudia antiko vriama.

E šib la pesko anav katar e provinsia Latium kai si ando maškar la Taliako, paša Roma. Kana lape te bariol e amperetsia la Romaki lape vi e latiniska šib te bariol. 400 p.Kr. sas vuze e latiniska šib kudia kai denas (duma tai vi ramonas) pe sa kudola gora kai vi adjes den duma pe romanska šiba. Kana la Romakiamperetsia pelas parodjilas e latiniska šib vriamasa kadia ta le but fialuri dialekturi parudjile kadia zorales ta kerdjila n.pr. (naprimer) e frantsuziska šib tai e spanjuliska šib.

O latiniska ramomos holadjol ande panž differente vremi: arkaiskt latin 100 m.Kr. klassisko latin 100m.Kr-200 p.Kr, puznolatin 200-600 p.Kr. maškaruivriamalatin 600 – 1500 tai nevolatin pala 1500. O ramomos ande kadala berša či parudjilo but, numa katar o berš -1500 tai angle line mai but, tai mai but te ramon pe šib e national. Ande uni kategoriji, sar n.pr. zjanglipe tai e religia, inkerdjolas o latin zji ande le berš – 1800. Ande katoliska khangeri uzinas latin ande slušbi zji ka o berš -1960.

E latiniska šib holavel uni sar kai phenelpe vorbi anda rensia katar kaver indoeuropeiska šiba. Kasavendar si n.pr. mater ´dej´, pater, ´dad´ tai piscis ´mašo´. E latiniska šib vi mukla peske semnuri kavre šibenge. Jekh vorba kai zjal but adjes si ´dator´ kai avel katar e vorba latin ”data”.

Ando Svedo šai sičos e latiniska šib ande kakala universiteturi: Göteborg, Linköping, Lund, Stockholmo, Umeå, Uppsala, tai Växjö.

O radio finlandeziska , YLE, mukel svako kurko nevimata pe klassikisko latinisko šib: Nuntii Latini.

http://www.yleradio1.fi/nuntii/

Ando n.pr. Gratis-ordbok.se šai tolmačis latiniska vorbi pe Svediska šib.

http://gratis-ordbok.se/search.php?id=146503&l2=17

Djin mai but pa latin ande n.pr. kadala webboskeriga: NE http://www.ne.se/kort/latin/1097325

Lunds universitet http://www.sol.lu.se/latin/

Ungrikiska si jekh šib uralisk kai si anda e familja Finlandeziska-ugriska gruppo šibako. Si zji ande 13 milivoja manuš kai den duma pe ungrikiska šib. Le mai bu anda lende, pašti 10 milivoja, trajin ando Ungriko, numa vi ande Rumenia, Slovakia ai Serbia si len gruppuria kai den duma ungrikiska. Ando Svedo bešen 20 000 manuš kai den duma ungrikisko. Ungrikiska šib si jekh anda le officialno siba ando EU.

E ungrikisko šib si e mai bari anda o grupp uraliska šiba. Kadia šib si niamo la šibasa mansiska tai chantiska kai den duma ande serbia. E ungrkiska šib si dural niamo le findandeziska šibasa.

Ande ungrikiska šib, sar vi ande finlandeziska sib, phenel pe o hango pe angluno ramomos. Le vokaluria tai le konsonanturia sai aven skurtsi vai lungi bi te lenpe pala angluno hango. Le lungi konsonanturi ramolpe sar dubblo konsonanturi, numa jekh lungo konsonanto si semnome kon jekh accento. La šiba sila vi jekh harmoniavokaloski, kamel te phenel ke vorbi naprimer palune vokaluria sar (a,o,u)ferdi sai aven len jekh parojimos pluno tai na ando angluno vokalo.

Ande šib e ungrikiska si jekh artikulo jazno, kai nai prinzjardo ande uraliska šiba. Jekh tipiko čirdipe ande kadala uraliska tai ungrikiska šiba si ke nai len prepositsi; numa len si postpropisti. Kai ungrikiska šiba si but kasus.

O mai phurano texto pe ungrikiska sib si jekh texto gropomasko katar le bers-1200. Jekh rudjimos kai kerda e Maria katar o bers-1300 si pale jekh phurano prinzjardo ungrikisko texto. Numa čačes kadia šib sas prinzjardi ando ramomos katar le berš-1500 tai angle.

Djin mai but pa ungrikiska Šib ando NE tai ando Omniglot (Engliziska)

http://www.ne.se/kort/ungerska

Ando Europa.eu sai asunes pe ungrikiska šib.

polčiska, kai si jekh officialno šib ande Polska tai ando EU, den duma zji ande 50 milivoja manuš. Polčiska den duma vi ando USA, Niamtso ai Canada, tai vi ando svedo kadia šib bari la. Vi ande Russia bešen but manus kai den duma polčiska, Litva, parni Russia tai Ukraina.

Ande Polska den duma le manuš 98% pe kadia šib. Kasjubiska ( kai vi penen lake pomeranska) si jekh šib paše pasa polčiska kai den duma pašti 50 000 manuš ande norrto rig la Polskaki pa e rig Gdansk. Kadia šib si numa officialno regional ande Polska, jekh statuso kai dine le ando berš 2005.

Polčiska si jekh slaviska sib, sar si vi e tjexiska ai e slovakiska. Maska kadala slaviska siba si e polciska šib ande jekh grupo kai bušol lechitiska. Polčiska šib si ramome ande le bukvi latin malade pala o systemo le divanosko pe polčiska šib, katar o zjutimos ande differente ramomata diakritiska. Uni anda kadala diakrit ramomata si pusado L (Ł), A gančosa ((Ą) tai Z opral punktosa (Ż).

Ande e purani vriama la Polskaki, zji angle kai berš -1500, kerdjila but parujimata ande le bukvi: naprimer o hango la vorbako si normalnio ande penultiman phendo, kamel te phenel pe e bukva e duito paluni. Tai či keren hulajimos maškar le lungi vai skurtsi vokaluria. O senso la vorbako si azbado katar e latinisko šib, Niamtsiska tai Engliziska ande differrente vremi.

Djin mai but pa polčiska šib ande web rig le Stockholmosko universiteto ai ande Engliziska šib ando Omniglot.

http://sisu.it.su.se/search/subject/72

http://www.omniglot.com/writing/polish.htm

Bulgariska si jekh šib slaviska kai den duma pašti 12 milivoja manuš. Le mai but manuš kai den duma kadia šib, pasti 6 milivoja, kotse si e Bulagariska šib official. Tai vi si jekh officialno EU-šib, tai ferdi kadia šib si ando EU- kai si ramome ando kyrliska alfabeto. E šib e Bulgariska den duma vi ande Turkia, Ukraina, Moldavia ai ande Grečia. E Bulgariska šib holadjol zorales gramatišno katar le kaver slaviska šiba. Naprimer o kasusbandjarimos, kai le kaver slaviska šiba inkerde zorales, ande Bulgariska šib xantsila.

E Bulgariska šib sila jekh artikulo tsapeno ai prefixso kai sai keres haluimos. Bulgariska sai hulaves ande trin perioduri, kai e angluni si sar kai phenel pe anda e purani khangeri slaviska vai e Bulgariska purani vriama anda 800-1000-bers. E duito, maškaruiBulgariska vriama sas maškar e vriama 1100-1300 bers ai e trito, e neviBulgariska vriama lape ande le berš-1400.

Djin mai but pai Bulgariska ando Wikipedia

http://sv.wikipedia.org/wiki/Bulgarisk

Tai ando Omniglot.

Le manuš Ainu bešenas varikana ande jekh but mai bari phuv: pe norrto rig ando Honshu, Hokkaido,

Pe rig kai bušol Sachalin, Kurilerna ai ande rig Kamtjatka. Kudola kai den duma ande šib e ainu si kadia lengi duito šib, ai na sar e pervo (angluni) šib. E šib e ainu phenen but zjene ke si jekh šib isolat, kamel te phenel ke nai niamo kavre šibentsa. Kadia šib e ainu si la jekh vušoro systemofonem kai si panz vokaluria ai dešudui konsonaturia.

Le vorbi ande jekhtan si subjekt-objekt-verbo. Kadia šib ramolpe ande jekh varianto katar e japoneziska katakanaramomos, numa vi si jekh alfabeto latin andre. Si jekh gazeto ande šib e ainu, kai bušol Ainu Times, ai kotse si vi le dui ramomata. O parlamento japonezisko tode opre ando 6 juni 2008 ke kado narodo (manuš) ainu si prinzarde sar jekh kompania purani.

Djin mai but ande Wikipedia (pe svenska) http://sv.wikipedia.org/wiki/Ainu_(spr%C3%A5k)  ai ande Omniglot (pe engelska) ://www.omniglot.com/writing/ainu.htm

E šib Estniska si jekh šib katar le paja le Finlandesiska kai si ande e gruppa le šibengi finlandesiska-ungriska.

E šib Estniska den duma zji ande 1 miljono manuš ai le mai but trajin ando Estland. Numa

But Estlenduria trajin vi ande Russia, Anglia, Švedo, ai Finlando. Kadia šib si niamo le šibentsa anda finlando ai votiska.

Si dui mai bare dialekturia, norto ai sydestniska. Univar djindjol le dialekturia kai si karing o kusto le pajesko ando norto pe čači rig sar jekh gruppodialektongo kai si korkoro.

Ande rig po syd pe čačo vas ando Estland den duma jekh dialekto kai bušol võru, ai ande kača vriama vuze vi kerdjila jekh šibramomaski ande kado dialekto.

Mai anglal sas numa šibramomaski ande le dialekturia kai si ando norto rig.

Jekh specialno djela ande kadia šib si le hanguria vai o ramomos si ke sai aven vai skurtsi, vai lungi vai defial lungi. O differento ando maškaruno lungipe ramomasko ai o mai lungo ramomos dji des po gor ando ramomos, ferdi ando hango la šibako. Ando exemplo kai das tut akana si te les sama ke ando pasletno ramomos ando trito texto si mai lungo katar o ramomos ando duito texto.

lina ’lin’

linna ’le forosko’

linna ’andre ando foro’

Šai sičol o manuš Estniska šib naprimer ando Uppsala universiteto ando instituto le šibengo

http://www.finugr.uu.se/est.html

Djin mai but ando http://sv.wikipedia.org/wiki/Estniska ( pe šwediska šib)

Ai pe Estonica (pe engliziska šib)

Kymriska, vai waleiska, si jekh šib keltiska kai den duma ando wales.

O švediska anav kymriska avel katar e vorba cymraeg kai si e kymriska

anav pe kadia šib. Paš ti 500 000 manu š den duma kymriska, kai si jekh šib

paše niamo la šibasa bretonska (iriska ai galeiska si šiba kai si mai doral

niamiska.

Kymriska musai sas de del rigate katar e engleziska šib but šela berš ,numa

ande kadala palune berš zoraili kadia šib, bl.a ando azjutimos katar the

welsh language Act katar o berš 1993. Ande o kher le forosko si e šib

kymriska pe sa kudo than sar e engliziska šib. Kadia sib nai ferdi servime

ande televisia/radio numa vi ande skoli ai ande krisa la djindi. Sai phenas

ke kon godi del duma kymriska den duma vi engliziska.

The welsh Language Board si le kudia buč i te keren drom ai te zoriaren kadia šib e kymriska.

Djin mai but pa kymriska:

http://sv.wikipedia.org/wiki/Kymriska

http://en.wikipedia.org/wiki/Welsh_Language_Board

Somaliska si anda le kushitiska šiba, kai si ai anklel avri anda le afroasiatiska šiba.

Pašte 15 milivoja manuš si kai den duma somalitsko šib, šib delpes duma ande somalia, ande jekh rig ande e Etiopia, Djibouti, ande jekh rig ande e Kenya ai Yemen.

Ai inke mai e somalitsko šib si jekh bari imigrantitsko šib ande sa e lumia, ai vi ando norto europa. Anda Švedo si pašte 20.000 manuš kai den duma somalitsko. Le mai paše šiba si oromo ai afar.

E somalitsko šib anklesti oficialno šib ande e Somalia ando berš 1972 ai si désar atunči ramomé pe latinsko alfabeto.

Somalitsko šib delpes o manuš duma ai kerelpes buči lasa ande škola (educatsia sičarimáta), administratsia ai media.

Le somalitska vorbi kai liné unžile ande peski šib aven khatar e arabisko,persisko,anglešhitsko,ai italijanisko šiba.

Četin/djin mai but pa e somalitsko šib pe/po wikipedia.

Le istgrönlanditska dialektoria vhuladonpe mai dur katar standardog rönlanditsko, kai si bazerime pe le vestgrönlanditsko dialektoria. Le manuš ramosarde pe grönlanditsko šib de katar le berš 1700, numa adjesutno ramosko systemo,kai si anzardo po latinsko alfabeto, sas kerdo ando 1851 katar o Samuel Kleinschmidt. Ai vi but vorbi si denemarkitska kai si undjelimaske vorbi ande grönlanditsko šib, numa anorak si jekh vorba sar but kaver šiba line undjile katar e šib grönlanditsko. Iglo, kajak ai parkas si inuitska undjilemaske vorbi.