Tšónesko tšib

Arameisko hin jek semitikano tšib ta dóleske hin douva jek katar afroasiatisko tšibako húpata.

Semitisko tšib rakhila kutides 200 miljona manush. But baro skokha lenda kon rakhila tšib sar dakotšib hin vaureha aro Syria, Irak ta USA ta tšetanes hin rakhinbongiere kutide 1 miljona manusha.

Arameisko tšib sas rakhade apo lén Eufrat ta aro Syria ta Mesopotaminia kutide 800-600f.Kr. Aro phuro testamentos hin rańiba so hin tšerdo po arameisko. Pálal islams angluno aviba aulo tšibata pańa rakhiboskotšib ta barude aro bút tšetaniba arabisko. Alfabeta aro arameisko tšib télila pes aro fenecitska alfabeta

Akadíves dielavehas arameisko aro duj dialektoskokha, uštrigutno ta pelrigutno. Vaure dialektura aro hin uštarameisko turabdisnko, urmisnko ta nymandeisko. Máloula aro Syria hin pelrigutno dialekto.

Draba butide pa arameisko: NE, Wikipedia ta Omniglot (po engelska).

Albanisko rakhibongiere hin kutides 6 miljona, katar butide dživena aro Albania, nebi aro vaure thema hin but rakhbongiere sar aro Serbia hin kutides 1,5 miljona kon rakhila Albanisko. Albanisko hin iek indoeurokani tšib, nebi douva tšérila pes iek tšibako skokha it sar kreikosko ta armenisko tšiba. Albanisko tšib saj te phagarven aro dui hérunodialekti, ta dóla dui rálila aŕe aro standardo hérunotšib.

Tšibako standardo tšeriboskobutji agordas 1970-bereh, nebi anglal bereh 1908 sas alfabeta parude aro krekhisko alfabeta (sigide sas ni kreikhisko ta arabisko alfabeta rikhade)

Phuride albaniskotšibako rańiba hin 1400-bereheta. Tšibako indoeuropeisko tšumba diśula aro tšińiboskoláve sar: dui ”dy” ta trín “tre” vaj “ tri”

Manera so hin are Balkanisko tšiba hin, te verbosko infinitívo, pe vaure láveha te téluni forma fottula tšibata. Jakhes hin nína aro Albanisko. Aro pheńiba hin végos butvares aro penultim, so kammela te phenel. Aro duitunes sisto phaggiba aro láveha.

Draba butide aro: Kurkesko tšib ta omniglot (po angliko tšibaha)

http://www.lausti.com/articles/languages/albania.html

http://www.omniglot.com/writing/albanian.htm

http://www.ne.se/kort/albanska

http://sv.wikipedia.org/wiki/Albanska

Tu saj sikjuves tumen albanisko s.eks. aro webbthan Albanian World.

http://www.cezarkurti.com/

Latin hin jek indoeuropeisko tšib,so rálila it oskino ta umbrino tšibensa aŕe are italijakane tšiba. E latin sas rakhade aro rim ta aro rimjako falliba po antiko vraama. Aro vramaha latinsko rikhiba bohludas, ta oskino ta umbrino tšibako rikhiba nahudas télal anglal antiko.

E tšib lijas pengo anav pálal jek themmesko kotor Latiumin so hin aro Mahkurno –Italia Ka rimjako falliba barudas ni bohludas o tšib ta dotta aulo rakhibosko tšib.
400 p.Kr latin sas rakhade (ta ranlo) are sáre riga , kai akadívesko rimjakane tšibaja rakhilas.

Ka rimjagierengo falliba phagurdas barudas latin jakhe but aro vramaha te, dólenda aulo iega tšiba ( sar. fransko ta spansko).

Manéri hin te latinsko rańiboskotšibako historia ulavelas are pangsh vramajako periodi. Váguno volta alsidas pasa.100 a.Kr. ta harimo volta, nevolatinsko volta, alsila 1500-bereh.

Rańiboskotšib hin télal helbereh barudas kutti, nebi katar o 1500-bereh ta anglal ta angle alside te rańen po nationalno tšib pengo rańiba.

Are vaure kotoriba, s.eks. džaniba ta paśiba, dživudas latin pańa ando 1800-bereh.

Are katolonisko khangerijako ceremonia sas latin rikhade ando 1960-bereh.

Latinski tšib ulavela maginibosko láve pe vaure indoeuropeisko tšibensa.

Ajasáve hin sar eksemplura. mater ”dej”, pater ”dad” ta piscis ” matšo”.Tšatses hin but vaure tšiba líne pen lave katar latin.

Jek nevo úhliboskolav hin ”dator” so avela katar o latinsko lav ”data”.

Aro Svedo saj sikjuvelpe latin po universiteturi pe vaure fore: Göteborg, Linköping, Lund, Stockholm, Umeå, Uppsala ta Växjö.

Finsko radion, YLE, bihila sakho kurke jek neviboskoprogramni po klasino latin: Nunti Latini.

http://www.yleradio1.fi/nuntii/

Sar eksemplura po. http://gratis-ordbok.se/ saj risavelpe pe jiva katar o latin ando sveitiko.

http://gratis-ordbok.se/search.php?id=146503&l2=17

Draba butide pa latin pe vaure webbthane:

NE

http://www.ne.se/kort/latin/1097325

Lundsko universitetura

http://www.sol.lu.se/latin/

Ungrisko hin jek uralisko tšib so hunjula arre aro finitiko-ugrisko skokha katar o uralisko tšib. Hi n 13 miloni manusha kon rakhila ungrisko sar dakotšib.Baro kotor lendar, nér 10 milionia,dživena aro Ungria, nebi nína ari Romania, Slovenia ta ari Serpia hin baro skokha ungrisko rakhibongiere. Aro Sveitiko dživena kutides 20 000 ungriskorakhibongiere.

Ungrisko hin nína jek anda Eu-sko ofiasialno tšibja Ungrisko hin douva katar o uralisko tšibja kones hin butide rakhibongiere. Tšib hin it hlehta pe mansisko ta chantisko, so rakhilas ari Siperia. Jek vauro finitiko-ugrisitiko tšib, finitiko,hin feri duride hlehta pe ungrisko:o phenelpe butvares te sveitiko ta persisko hin butide pasa vaurensa ke finitiko ta ungrisko.

Aro ungrisko, it sar aro finitiko,hin pheńiba alti aro jekto stavelsia.

Vokale ta konsonante voipuven áhhen stötti vaj langhte bitšetaniba katar o aksentiba.

Langhte konsonante rańehas sar duj konsonante,nebi jek langhto vokalo merknavehas pe jek

aksent. Aro tšib hin nína vokaloharmonia, pe vaure láveha , te láve , kai hin pálunevokale

(sar:a,o,u) voipuven lel feri agoriba kai hin pálunovokalo, na nálunovokalo.

Aro ungrisko hin jek phando artiklo, so hin binormalno mahkar uralisko tšibja.

Nebi vaureha jek normalno manera pe uralisko tšibja ta nína pe ungrisko hin te prepositionale fotula; dólengo hál rikhavehas postpositionale. Aro ungrisko hin nína but kasus.

O phuride ungrisko teksto hin jek gruopakirakhiba katar o 1200-bereh.

Jek vauro pinsardo ta phuro teksto hin Maria-mangiba katar o 1300-bereh

Fromi hin rikhade butvare ungrisko sar rańiboskotšib katar o 1500-bereh.

Draba butide palal ungrisko po NE ta po Omniglot (pe anglisko).

Po Europa.eu saj nína te huńes pe ungrisko.

E Polska , hin jek ofiecielo tšib andri Polonia ta andre aro Eu, rakhilas e polska tšetanes paalal 50 miljona manusha. E Polska rakhilas nina andri USA, Njamco( Kakjakothem) ta Kanada ta Polska hin jek baro avriavutnengotšib.andro svedo(sveittiko). But manusha dživena ni andri Russia, Lithaua, Parnirussia ta ukraina kon rakhila polsiska.

Aro Polinia rakhilas polska kotar 98% o membura aro them. Kasjubisika ( nina akharde pomeraniska) hin jek hlehtako tšib son rakhilas pasa 50 000 manusha andri botnoskorig andi polonia ta dzervorig pa Gdásk. Douva hin Poloniasko jekto oficielono thanesko tšib, o douva lijal o status 2005.

E Polska hin jek vetsnucoslavisko tšib, tšetanes pe vaure sar, tjeckisko ta slavisko. Mahkar e vetsnutne tšibja hin e polska arre aro lechtisko tšibjako skokha.

E polska ranehas pe letinisko alfabeta

Merknos so hin phosimen hin L (Ł ), A merkenensa (Ą) ta Z kai hinapruno nukta (Ż).

Teelal o phuropolniasko periodi, anglal le 1500-bereh, fanudas buut inportante fonetika barubiba sar vaureha. O normalno hin aksentiriba po penultimo, So kamel te phenel po sista stavalsi ari lav.

Na putravehas nina Mahkar langte ta tikne vokale

Lavengo fondi hin liinalpe katar o latinsko.njamcsisko ta anglisko telal vaure periodi.

Draba butide pa polska: stockholmsko universiturasko webbthan ta po Omniglot( pe anglisko)http://sisu.it.su.se/search/subject/72

http://www.omniglot.com/writing/polish.htm

E Bulgariski hin jek sydslaviko tśib so rakilas anda pasa 12 miljona manusha. Butider lendar, pasa 6 miljona, hin aro Bulgarien, ta odoi hin e bulgariski jek officiello tšib. Aro Eu hin douva jek offsiello tsib ta jek kotar EU-tšibja so rannilas po kyrilisko ábesiba. E Bulgariski rakkilaspe nína andro aro Turkia, Ukraina, Moldavia ta Grekland . Tšibjakogramatika ari Bulgariski ulavela pes džorales katar vaure slavisko tšibja.

Mahkar vaureha aro kaasusko bandžabiba. So dóla vaure slavisko tšibja arakhen latses, hin barude ari bulgariski. Ari Bulgariski tšib hin ni agorlindo artiklo ta prefix saj te baruvenpe aro kompratio. Maneri hin te dielaven e Bulgariski tšib andi trin tíjakoperiodi, katar vaguno hin anglunikhangerijakoslavisko vaj anglunibulgarikijako periodi so sas télal o 800–1000-bereh. O vauro, mahkurno tíjakobulgariski sas télal o 1100–1300-bereh ta trito,nevobulgariski tíja alondas po 1400-bereh.

Draba butide (pe sveit́iko tšib) http://sv.wikipedia.org/wiki/Koptiska ta (pe anglisko) http://www.omniglot.com/writing/coptic.htm

Ainu rakilas po mahkurniphuv Hokkaido aro botnosko Japan.

Ainumanusha dživude sigide aro but baride than: botnosko kotor la Honshu, Hokkaido, o tatrig Sachalin, Kurilerna ta Kamtjatka.

Hin buut manusha kón rakkila douva sar vauro tšib ta ná sar o vaaguno daki tšib. Ainutšib dikhehas butvar sar jek isolattšib, p.v.l . te douva ná hlehta vaure tšibjeha. Aro Ainu hin lokko fonemsystémo pe pangsh vokalo ta dehoduj konsonanto. O lávesko bangdžániba hin subjekt-objekt-verb.

Aro ranniba rikkavenas o japansko katakonskoábesiba, nebi o latinisko ábesiba rikkavenas. Aro neviboskopatrin, Ainu Times, rikkavenas duj ranniboskomaneera.

Japanisko parlamentto iegadas ainu sar jek avgonomanusha o 6 juni 2008.

Estnisko hin jekto anda ídagirigjako baripanjafinsko tšiben andro aro finsko-ugrisko tšibjakoskoḱa.

E Estnisko raḱilas sar dakitšib anda jek miljona manusha katta butide dživena aro Estland.

Hin ni­na bút manusha kon dživena ari Bort́ikothem, Baribritania,Sveit­iko ta aro

Finlandia. E Estnisko néride hlehtakotšibja hin finsko ta votisko.

Aro Estnisko tšiben hin duj héruno dialekto , lenta- ta ídagoestnisko.

Aro jek vrama diḱehas e nordöstika kustdialektura sar jek korkori dialektkoskoḱa.

Pe Estlandesko sydöstriko rig raḱin jek dialekto so arakhes pe võru dialekto,ta aro vramia hin datta avlo jek rańiboskotšibja. Pe vaure mane­ra botnuvela rańiboskotšibja pe dialektura so raḱkilas pe botnojako rig.

Jek specialno manera aro Estisko hin te lýja vaj rań­iba saj te áh́en stött, lungi vaj dzal lungide. Tsi dik­es o diferanto maskar o lungo ta o stöt́ rańiba nebi hun­jol aro raḱiba

Aro dauva exemplo o paluno rańiba ando trito hin e exempeleski laavi langhtide sar o páluno rańiba ari dujtolávehako exemplo.

Saj te sikjun Estnisko tsib aro Institutia pe moderni tšibja aro Uppsalako universitetesko

lina ’vuh’

linna – o fórosko

linna – andro aro fóro

http://www.finugr.uu.se/est.html

Draba butide (pe sveit́iko tšib)

http://sv.wikipedia.org/wiki/Estniska

ta pe (anglisko)

I kimrikani vaj valesikani, hin jek keltikani tšib so raḱilas aro Wells.

O sveitko anav pálal kimrikani tšib avela kata o lav cymraeg so hin o kimrikano anav pe dauva tšib. Pasal 500 000 manuscha raḱila kymriska, so hin bút pasal hlehta pe bretonikane tšibja (irikani ta gaeliskane tšibja hin hlehta po dural.

Kimrikani tšib hin pálal bereh mukjal than pe anglikani tšibjake, mebi telal pasal dehbersiba hin tšibjako stedi avlo zorjimen kotar o The Welsh Language Act kata o berš 1993. Aro ofisieĺo sektori hin it status mahkar e anglikane tšibja ta e kimrikane tšibja.Sáre kon raḱena kimrikani tšib raḱeena nína anglikani čhib.

The Welsh Language Boardsko but́i hin te malaven riḱiba pálal kimrikani tšib.

Draba butide

Wikipedia (pe sveit́iko tšib)

http://sv.wikipedia.org/wiki/Kymriska

The Welsh Language Board (pe anglikani tšib)

http://en.wikipedia.org/wiki/Welsh_Language_Board

Hin kutides pala 15 miljona kon raḱila somalisko tšib. Tšibja raḱilas aro Somalia, Djibouti, nordöstra Kenia taYemen.

Somalisko hin nína jek bari avritnosko tšib trystales aro boliba, nína aro Botnosko thema. Aro sveit́iko hin kutides 20 000 manusha kon raḱila somalisko. Odóla néride hlehtakotšibja hin orono ta afair.Somalisko avlo sar ofisielo tšib aro somalia 1972 ta hin pala douva rańidas pe latinsko ábesiba .Tšibja rikavehas aŕe aro sikjiba ,administration ta media. Dóla úhlibosko láve aro somalisko ávela vágunes anda arabisko, persisko, anglisko ta italiensko tšibja.
Draba butide pala somalisko aro Wikipedia .

Pálal tomakovolta 2008 hin sajpa te sikjuven somalisko aro Göteborgsko universitetura. Hin nina jek svetiko-somalisko leksin (láveskolin).

Pasal 62 miljona manusha raḱila turkisko sar dakotšib. O Turkisko tšib raḱilas jaḱes so aro vaure thema sar aro Cypren ,Greko, Bulgaria ta Iran. Douva hin nína jek baro avriavutnengotšib. Aro sáro lentakieuropa, anglunes aro Kakjakothem,( namco) ta jek baride avriavutnengotšib aro Sveit́iko them.

Aro Turkisko hin vokalfrediba ( sáre vokale aro jek lav mote te roḿuven vaurensa kan hin puhiba palal slága, sar. anglune, pálune vaj vokal so džala trystale).Turkisko hin nína so kharen aglutinerande tšib( vaure láveskotšeériboskoeliment, sar. bangdžániba , tšuvehas it aro tšibjakotruṕos), so starkaveha ,te la­ve hin butvares langhte.

Draba butide pe Wikipedia . http://sv.wikipedia.org/wiki/Turkiska